Phishing blijft de dominante aanvalsmethode waarmee cybercriminelen Nederlandse burgers en bedrijven treffen. Uit CBS-cijfers over 2025 blijkt dat circa 2,5 miljoen Nederlanders, zo’n 17 procent van de bevolking, slachtoffer werd van een vorm van online criminaliteit. Volgens onderzoek van Deloitte begint maar liefst 91 procent van alle cyberaanvallen met een phishingbericht.
Tegen die achtergrond heeft het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) samen met het ministerie van Justitie en Veiligheid besloten om het Anti Phishing Shield, een DNS-gebaseerd phishingfilter dat in juli 2025 als pilot van start ging, structureel door te ontwikkelen. De resultaten van de proef zijn overtuigend: met een deelnemersgroep van ruim tweehonderdduizend gebruikers zijn meer dan twee miljoen bezoeken aan kwaadaardige websites voorkomen.
Wat is het Anti Phishing Shield en hoe werkt DNS-gebaseerde phishingbescherming?
Het Anti Phishing Shield is een technische beveiligingsoplossing die opereert op het niveau van het Domain Name System, het mechanisme dat domeinnamen vertaalt naar IP-adressen. Het NCSC verzamelt via publieke en commerciële bronnen continu actuele informatie over domeinen die door criminelen worden misbruikt voor phishing, fraude en andere vormen van online oplichting. Deze kwaadaardige domeinen worden geanalyseerd en vervolgens opgenomen op een zogeheten denial list, een blokkeerlijst die elke vijftien minuten door het NCSC wordt geactualiseerd. Op dit moment bevat die lijst ruim 160.000 kwaadaardige domeinnamen. Domeinen die offline zijn gehaald of niet langer malafide zijn, worden weer van de lijst verwijderd.
De denial list wordt via een DNS-service gedeeld met de internetproviders die aan het initiatief deelnemen. Wanneer een klant van een deelnemende provider een website probeert te bezoeken waarvan het domein op de blokkeerlijst staat, wordt die pagina automatisch geblokkeerd. In plaats van de phishingsite krijgt de gebruiker een waarschuwingspagina te zien. Op die manier wordt het risico dat iemand persoonlijke gegevens, inlogcodes of betaalinformatie afstaat aan criminelen aanzienlijk verkleind.
Hoe phishingaanvallen verlopen en waar het Anti Phishing Shield ingrijpt
De meeste phishingaanvallen doorlopen een vergelijkbaar patroon. Het begint met een benadering: het slachtoffer ontvangt een e-mail, sms of ander bericht dat afkomstig lijkt van een vertrouwde partij, denk aan een bank, overheidsinstantie of webwinkel. Het bericht bevat vrijwel altijd een dringend verzoek dat aanspoort tot snel handelen. Vervolgens vindt manipulatie plaats. De ontvanger wordt verleid om op een link te klikken die leidt naar een kwaadaardige website, vaak een nauwkeurige kopie van een legitieme pagina. Wie daar inloggegevens of persoonlijke informatie invult, speelt die rechtstreeks door aan de aanvaller. In de laatste fase vindt het daadwerkelijke misbruik plaats: met de buitgemaakte gegevens nemen criminelen accounts over, doen zij frauduleuze aankopen of sluizen zij geld weg. Het zijn overigens niet alleen de klassieke e-mailvariant maar ook geavanceerdere vormen van phishing die steeds vaker worden ingezet om slachtoffers te misleiden.
Juist in die tweede fase, het cruciale moment waarop een internetgebruiker op een kwaadaardige link klikt en naar een nepsite wordt geleid, maakt het Anti Phishing Shield het verschil. Doordat de DNS-resolutie van het kwaadaardige domein wordt onderschept nog voordat de verbinding met de phishingserver tot stand komt, bereikt het slachtoffer de nepsite simpelweg nooit.
Publiek-private samenwerking als fundament van het Anti Phishing Shield
Het Anti Phishing Shield is niet het initiatief van één enkele partij, maar het product van een brede publiek-private samenwerking. Aan de basis staan het ministerie van Justitie en Veiligheid, het NCSC, telecomprovider KPN, de politie, de Nederlandse Vereniging van Banken en NLconnect, de branchevereniging van de telecom- en breedbandindustrie. Tijdens de looptijd van de pilot sloten ook de internetproviders SNLLR, TriNed en Kabelnoord zich aan, waarmee het draagvlak en het bereik van de proef verder werden versterkt.
Jeffrey Leusink, CISO van KPN, benadrukte dat veiligheid bij KPN de standaard is en dat de publiek-private samenwerking in deze pilot kennis en technologie bundelt om Nederland aantoonbaar digitaal weerbaarder te maken. De inzichten die KPN tijdens de pilot heeft opgedaan, worden gedeeld met andere partijen om gezamenlijk te blijven bouwen aan een veiliger digitaal Nederland. Het feit dat meerdere kleinere providers zich tijdens de looptijd spontaan aansloten, onderstreept het brede draagvlak voor deze aanpak.
Opt-in als waarborg voor privacy en keuzevrijheid van de gebruiker
Een wezenlijk aspect van het Anti Phishing Shield is het opt-in model. Gebruikers moeten expliciet toestemming geven voordat zij door het filter worden beschermd. Dit is een bewuste ontwerpkeuze die de balans bewaart tussen effectieve bescherming en de privacy en keuzevrijheid van de internetgebruiker. Niemand wordt zonder eigen instemming aan het filter onderworpen. Tijdens de pilot hebben ruim tweehonderdduizend gebruikers actief voor deze bescherming gekozen.
Dit opt-in principe is niet alleen juridisch relevant in het kader van de AVG en de nettoegang van gebruikers, maar ook strategisch verstandig. Door gebruikers bewust te laten kiezen voor phishingbescherming op DNS-niveau ontstaat er meer bewustzijn over de risico’s van phishing en de waarde van proactieve beveiliging. Het legt bovendien een fundament van vertrouwen waarop toekomstige uitbreidingen van het shield kunnen worden gebouwd.
Pilotresultaten en de doorontwikkeling van het Nederlandse phishingfilter
De cijfers spreken voor zich. Sinds de start van de pilot in juli 2025 zijn onder een relatief beperkte groep van tweehonderdduizend deelnemers meer dan twee miljoen pogingen geblokkeerd om phishing- en frauduleuze websites te bezoeken. Dat komt neer op gemiddeld tien geblokkeerde phishingpogingen per deelnemer over de looptijd van de proef, een indicatie van hoe vaak Nederlandse internetgebruikers daadwerkelijk in aanraking komen met kwaadaardige links, vaak zonder het zelf te beseffen.
Eefje Zents, directeur Samenwerking Digitale Weerbaarheid bij het NCSC, noemde het Anti Phishing Shield een noodzakelijke stap in de bestrijding van online criminaliteit. Het succes van de pilot toont volgens haar aan dat publiek-private samenwerking consumenten daadwerkelijk kan beschermen tegen de gevaren van phishing.
Op basis van deze resultaten hebben het ministerie van Justitie en Veiligheid en het NCSC besloten het phishingfilter structureel onder te brengen bij het NCSC en de gezamenlijke aanpak voort te zetten. De komende periode wordt onderzocht hoe het bereik en de effectiviteit verder vergroot kunnen worden. Dat kan door meer klanten te bereiken binnen de reeds deelnemende internetproviders en door andere aanbieders de mogelijkheid te bieden om aan te sluiten. De opschaling krijgt stap voor stap vorm, zo meldt het NCSC.
Het Belgische voorbeeld als blauwdruk voor het Nederlandse Anti Phishing Shield
Het Nederlandse Anti Phishing Shield is niet vanuit het niets ontwikkeld. Het is gebaseerd op het Belgium Anti-Phishing Shield (BAPS), een vergelijkbaar DNS-gebaseerd filter dat al enkele jaren operationeel is in België. Het Centrum voor Cybersecurity België (CCB) werkte voor de ontwikkeling van BAPS samen met grote Belgische providers zoals Belnet, Proximus, Telenet en Orange. De werking is vergelijkbaar: zodra een DNS-verzoek wordt gedetecteerd voor een bekend phishingdomein, wordt de gebruiker automatisch doorgestuurd naar een waarschuwingspagina. Toen het NCSC en KPN in de zomer van 2025 de Nederlandse pilot aankondigden, was het Belgische model dan ook de directe inspiratiebron.
De schaal van het Belgische systeem is indrukwekkend. In 2024 werden Belgische burgers via BAPS zo’n tweehonderd miljoen keer doorgestuurd naar een waarschuwingspagina. Dat getal biedt perspectief voor wat er in Nederland mogelijk is wanneer het Anti Phishing Shield landelijk wordt uitgerold en de deelnemersgroep groeit van honderdduizenden naar potentieel miljoenen gebruikers.
De betekenis van DNS-phishingbescherming voor organisaties en hun digitale weerbaarheid
Voor organisaties biedt de doorontwikkeling van het Anti Phishing Shield een interessant perspectief. Naarmate meer internetproviders aansluiten en de denial list van het NCSC verder groeit, ontstaat er een nationale beschermingslaag op infrastructuurniveau die werknemers ook buiten het bedrijfsnetwerk beschermt, mits zij via een deelnemende provider werken en het opt-in filter hebben geactiveerd.
Tegelijkertijd vervangt dit initiatief de noodzaak voor organisaties om hun eigen DNS-filtering, e-mailbeveiliging en phishingdetectie op orde te hebben niet. Het Anti Phishing Shield richt zich primair op de consument en werkt op providerniveau. Zakelijke netwerkomgevingen vragen om aanvullende maatregelen: DNS-security op firewall- en proxyniveau, gecontroleerde naamresolutie, threat intelligence feeds en bewustwording onder medewerkers over de steeds geraffineerder wordende phishingtechnieken. Het shield is een welkome aanvulling op het totale beveiligingslandschap, geen vervanging ervan.
Proactieve bescherming tegen phishing begint bij de juiste strategie
Het Anti Phishing Shield markeert een verschuiving in de Nederlandse cybersecurityaanpak: van uitsluitend reactief bestrijden naar proactief voorkomen op infrastructuurniveau. De resultaten van de pilot, meer dan twee miljoen geblokkeerde phishingpogingen in minder dan een jaar, tonen aan dat deze benadering werkt. Nu het NCSC het initiatief structureel onderbrengt en de opschaling wordt verkend, is het een kwestie van tijd voordat DNS-gebaseerde phishingbescherming voor miljoenen Nederlanders beschikbaar wordt.
Voor organisaties die hun digitale weerbaarheid serieus nemen, is het zaak om deze ontwikkeling in de gaten te houden en tegelijkertijd de eigen beveiligingslagen te evalueren. DNS-filtering, e-mailbeveiliging, multi-factor authenticatie en een doordacht security awareness programma vormen samen het fundament van effectieve phishingbescherming. Het Anti Phishing Shield voegt daar straks een krachtige publieke laag aan toe.
Wilt u weten hoe uw organisatie de beveiliging tegen phishing en andere cyberdreigingen naar een hoger niveau kan tillen? Neem dan contact op met de specialisten van SolidBE voor een vrijblijvend gesprek over de mogelijkheden.
