De Frans-Duitse joint venture European Search Perspective (EUSP) heeft alle 27 Europese regeringsleiders een open brief gestuurd met een concreet voorstel: bouw nationale zoekindices als soevereine digitale infrastructuur, onder volledig Europese jurisdictie. Het initiatief komt precies 100 dagen na de Digital Sovereignty Summit in Berlijn, waar Europese leiders beloofden de afhankelijkheid van buitenlandse technologie te verminderen. Sindsdien is er volgens EUSP weinig veranderd.
Waarom Europa 99,5 procent van haar zoekopdrachten uitbesteedt aan buitenlandse partijen
Momenteel wordt 96 procent van alle Europese zoekopdrachten beantwoord door twee Amerikaanse bedrijven (Alpabet’s Google en Microsoft’s Bing) en nog eens 3,5 procent door het Russische Yandex. Dat betekent dat Europa voor bijna alle zoekverkeer afhankelijk is van niet-Europese infrastructuur. EUSP benadrukt dat dit geen puur technische kwestie is: zoekmachines bepalen welke informatie zichtbaar is, hoe bedrijven worden gevonden en op welke databronnen AI-systemen worden getraind. De organisatie schat dat circa 18 biljoen euro aan Europees bruto binnenlands product direct afhankelijk is van deze zoekinfrastructuur.
EUSP CEO Wolfgang Oels formuleert het scherp: zonder een soevereine zoekindex heeft Europa geen controle over de toegangspoort tot zijn eigen digitale economie. Hij wijst daarbij op concrete geopolitieke precedenten, zoals de digitale blokkades die de ICC-rechters door Amerikaanse instanties werden opgelegd, waarbij creditcards en Google-accounts werden bevroren. Mocht toegang tot dominante zoekindices worden afgesloten door sancties, exportcontroles of commerciële conflicten, dan kan dat volgens EUSP binnen enkele dagen leiden tot een volledige ontwrichting van de Europese economie.
Wat het Europese zoekindex-voorstel concreet inhoudt voor EU-lidstaten
EUSP stelt voor dat elke EU-lidstaat een eigen nationale zoekindex opbouwt met een nationaal rangschikkingsalgoritme, volledig gehost onder Europese jurisdictie. De infrastructuur moet zowel publieke zoekopdrachten ondersteunen als de AI-basisinfrastructuur, de zogeheten grounding van grote taalmodellen. Regeringen kunnen dit financieren via een directe betaling aan EUSP, of kosteloos verkrijgen als zij Ecosia of Qwant instellen als standaardzoekmachine voor de nationale publieke sector.
EUSP is de samenwerking tussen Ecosia (Berlijn, opgericht in 2009) en Qwant (Parijs, opgericht in 2013). Samen beheren zij sinds augustus 2025 al de Staan-index (Search Trusted API Access Network), momenteel beschikbaar als API voor derden, maar vooralsnog beperkt tot Franstalige content. De totale investering voor een volwaardige Europese zoekmachine schat Oels op circa 50 miljoen euro.
Dit vraagstuk raakt aan bredere thema’s rondom digitale soevereiniteit in Europa. In ons eerder gepubliceerde artikel waarom Europa haar digitale soevereiniteit niet kan outsourcen aan Amerikaanse techgiganten gaan we dieper in op de structurele risico’s van deze afhankelijkheid en wat organisaties en overheden daartegen kunnen doen.
Eerdere pogingen voor een Europese zoekmachine: wat ging er mis?
Het idee van een soevereine Europese zoekmachine is niet nieuw. Het Europese onderzoeksprogramma Quaero, in 2005 gelanceerd op initiatief van Chirac en Schröder, en het Duitse tegenhanger Theseus (2007–2012) consumeerden samen ruim 400 miljoen euro. Het resultaat bleef beperkt tot patenten en wetenschappelijke publicaties; een functionerende webindex kwam er nooit.
Naast EUSP werkt ook het EU-onderzoeksproject OpenWebSearch.eu aan Europese zoeksoevereiniteit. Veertien onderzoeksinstellingen, waaronder CERN en het Leibniz Supercomputing Centre, bouwen met 8,5 miljoen euro Horizon Europe-subsidie aan een open webindex als publieke infrastructuur. De financiering van dit project loopt echter binnenkort af.
Europese digitale autonomie vraagt om meer dan alleen een zoekmachine
Het EUSP-initiatief staat niet op zichzelf. De roep om Europese digitale onafhankelijkheid klinkt steeds luider op meerdere fronten tegelijk, van cloudinfrastructuur tot AI-taalmodellen. Zo werkt Nederland actief aan eigen soevereine digitale infrastructuur, ook op Europees niveau. Meer daarover leest u in ons artikel over hoe Nederland met EDIC bouwt aan een soevereine digitale overheid.
Of het EUSP-voorstel ditmaal wél politieke steun krijgt, is de grote vraag. De urgentie is groter dan ooit — maar de kloof tussen belofte en uitvoering is dat in Europa ook.
