Vandaag 2 februari 2025 is een belangrijke stap vooruit gezet in de beveiliging van Nederlandse vitale infrastructuur: het mobiele OT-Lab werd officieel gelanceerd. Deze samenwerking tussen het NCSC en TNO markeert een nieuw hoofdstuk in de bescherming van operationele technologie tegen digitale dreigingen.
Het lab biedt organisaties de mogelijkheid om in een realistische omgeving te oefenen met cyberaanvallen, incident response en verdedigingstechnieken die specifiek zijn ontwikkeld voor industriële omgevingen.
Wat is operationele technologie en waarom vraagt het om gespecialiseerde cyberbeveiliging
Operationele technologie, ook wel OT genoemd, omvat alle hardware en software die fysieke processen monitort en aanstuurt. Dit zijn systemen zoals Programmable Logic Controllers (PLC’s), SCADA-systemen en industriële besturingssystemen die dagelijks worden ingezet in productiefaciliteiten, energiecentrales, waterzuiveringsinstallaties en transportsystemen. Deze systemen vormen het zenuwstelsel van onze vitale infrastructuur en zorgen ervoor dat elektriciteit wordt geleverd, drinkwater gezuiverd blijft en fabrieken blijven produceren.
De beveiliging van OT-systemen verschilt fundamenteel van traditionele IT-beveiliging. Waar IT-systemen voornamelijk gericht zijn op het beschermen van data en informatie, gaat het bij OT om de bescherming van fysieke processen en de continuïteit van kritieke dienstverlening. Een cyberaanval op OT-systemen kan directe gevolgen hebben voor de fysieke wereld: productieonderbrekingen, veiligheidsrisico’s voor personeel, milieuschade of grootschalige verstoringen van essentiële diensten.
De uitdaging wordt groter doordat OT-omgevingen steeds meer verbonden raken met IT-netwerken. Deze convergentie biedt enorme voordelen voor efficiëntie en datagestuurd werken, maar creëert tegelijkertijd nieuwe aanvalsvectoren. Cybercriminelen en staatssponsoren hebben dit kwetsbare grensgebied ontdekt en richten hun pijlen steeds vaker op industriële systemen.
Waarom Nederland investeert in een mobiel laboratorium voor OT-cybersecurity
Het mobiele OT-Lab is geen theoretisch project, maar een praktische omgeving waarin vitale sectoren hun cyberweerbaarheid kunnen versterken. Het lab wordt ingezet op locatie bij organisaties die werken met operationele technologie, waardoor het mogelijk wordt om te experimenteren en te testen binnen de context van bestaande infrastructuur.
Deze mobiele aanpak biedt belangrijke voordelen. Organisaties hoeven hun kritieke systemen niet offline te halen of te verplaatsen om deel te nemen aan oefeningen. In plaats daarvan komt het lab naar hen toe, waardoor realistische scenario’s kunnen worden gesimuleerd zonder de operationele continuïteit in gevaar te brengen. Dit maakt het mogelijk om specifieke dreigingen die relevant zijn voor een bepaalde sector of organisatie door te nemen in een veilige, gecontroleerde setting.
Het initiatief sluit aan bij een bredere beweging in Nederland om cyberweerbaarheid in vitale sectoren te versterken. De lancering van het lab valt samen met toenemende Europese wetgeving zoals de NIS2-richtlijn, die organisaties in kritieke sectoren verplicht om hun cybersecurity op orde te hebben. Het lab biedt organisaties concrete handvatten om aan deze eisen te voldoen, niet vanuit een compliance-perspectief alleen, maar vanuit een wezenlijk begrip van de risico’s en effectieve maatregelen.
Hoe het mobiele OT-Lab werkt en wat organisaties ermee kunnen doen
Tijdens de kickoff-bijeenkomst kwamen ongeveer veertig experts uit de OT- en cybersecurity-wereld samen om de mogelijkheden van het lab te verkennen. Vertegenwoordigers van het NCSC, TNO, IPCS Global en de IACS-coalitie stonden stil bij de vraag hoe het lab organisaties concreet kan helpen hun digitale weerbaarheid te vergroten.
Het lab is uitgerust met realistische simulaties van OT-omgevingen waarin verschillende scenario’s kunnen worden doorlopen. Organisaties kunnen cyberaanvallen in een veilige omgeving ervaren en onderzoeken hoe hun systemen reageren op specifieke dreigingen. Dit varieert van ransomware-aanvallen die industriële processen platleggen tot gerichte aanvallen op besturingssystemen die fysieke schade kunnen veroorzaken.
Een ander belangrijk aspect is het oefenen met incident response. Wanneer een cyberincident plaatsvindt in een OT-omgeving, is de aanpak vaak complexer dan bij traditionele IT-incidenten. Het lab biedt teams de kans om te oefenen met detectie, analyse en herstel van incidenten binnen operationele technologie. Hierbij wordt gekeken naar de samenwerking tussen OT-specialisten, IT-security teams en operationeel personeel, omdat effectieve incident response vraagt om nauwe afstemming tussen deze disciplines.
Daarnaast kunnen organisaties in het lab experimenteren met nieuwe beveiligingstechnologieën en -strategieën. Dit kan variëren van het testen van nieuwe detectiemechanismen tot het evalueren van zero-trust-architecturen binnen OT-omgevingen. Door deze experimenten in een gecontroleerde omgeving uit te voeren, kunnen organisaties beter inschatten welke maatregelen effectief zijn voordat ze deze implementeren in hun productieomgeving.
Security by Design: voorkomen is beter dan genezen in industriële omgevingen
Een van de kernthema’s binnen het OT Cyber Innovation Programma is Security by Design. Dit principe houdt in dat beveiliging vanaf het eerste ontwerp wordt meegenomen in industriële systemen, in plaats van achteraf als laagje bovenop bestaande infrastructuur te worden toegevoegd.
In traditionele OT-omgevingen is beveiliging vaak een nagedachte geweest. Systemen werden ontworpen met de nadruk op betrouwbaarheid, beschikbaarheid en veiligheid in fysieke zin, maar digitale beveiliging kreeg minder aandacht. Dit was begrijpelijk in een tijd waarin deze systemen geïsoleerd werkten en niet verbonden waren met externe netwerken. Nu deze systemen wel verbonden zijn, is die aanpak niet langer houdbaar.
Security by Design vraagt om een fundamentele verschuiving in hoe organisaties denken over hun industriële infrastructuur. Het betekent dat bij elke aanschaf, elk ontwerp en elke wijziging de vraag centraal staat: hoe kunnen we dit zo inrichten dat cyberdreigingen minimaal risico vormen? Dit vertaalt zich naar concrete keuzes zoals het segmenteren van netwerken, het implementeren van strikte toegangscontroles, het monitoren van afwijkend gedrag en het zorgen dat systemen up-to-date blijven zonder de operationele continuïteit te verstoren.
Het mobiele OT-Lab biedt organisaties de mogelijkheid om verschillende Security by Design-benaderingen uit te proberen en te evalueren. Door te experimenteren met netwerkarchitecturen, beveiligingslagen en monitoring-oplossingen in een realistische maar veilige omgeving, kunnen organisaties beter onderbouwde beslissingen nemen over hoe ze hun infrastructuur willen inrichten.
Ketensamenwerking en kennisdeling: hoe de OT-community elkaar versterkt
Tijdens de kickoff werd duidelijk dat het mobiele OT-Lab meer is dan een technische testomgeving. Het fungeert als katalysator voor structurele samenwerking binnen de Nederlandse OT-community. De bijeenkomst bracht experts samen uit verschillende sectoren en organisaties, wat leidde tot waardevolle discussies over gemeenschappelijke uitdagingen en mogelijke oplossingen.
Deze kennisdeling op hoog niveau is cruciaal omdat cyberdreigingen zich niet aan sectorgrenzen houden. Een aanvalstechniek die succesvol is ingezet tegen een energiebedrijf, kan morgen worden gebruikt tegen een productiefaciliteit of waterzuiveringsinstallatie. Door ervaringen, inzichten en best practices te delen, kunnen organisaties collectief hun weerbaarheid vergroten.
Het NCSC, TNO en betrokken partijen zoals IPCS Global en de IACS-coalitie hebben aangekondigd dat het lab het vertrekpunt is voor een meerjarig innovatieprogramma. Dit programma richt zich op continue verbetering van OT-cybersecurity door structurele samenwerking, gedeelde onderzoeksprojecten en het ontwikkelen van nieuwe standaarden en richtlijnen die de hele sector ten goede komen.
De kracht van deze aanpak zit in de combinatie van publieke en private expertise. Overheidsorganisaties zoals het NCSC brengen hun strategische inzicht in dreigingen en nationale veiligheid in, terwijl kennisinstellingen zoals TNO zorgen voor wetenschappelijke onderbouwing en innovatiekracht. Private partijen dragen hun praktijkervaring bij en zorgen ervoor dat ontwikkelingen aansluiten bij de realiteit van operationele omgevingen.
NIS2 en de toenemende druk op OT-beveiliging in vitale sectoren
De lancering van het mobiele OT-Lab komt op een moment waarop Europese wetgeving de druk op organisaties in vitale sectoren vergroot. De NIS2-richtlijn, die vanaf oktober 2024 van kracht is en in Nederland wordt geïmplementeerd, stelt striktere eisen aan de cybersecurity van organisaties die essentiële of belangrijke diensten leveren.
Deze wetgeving verplicht organisaties om passende technische en organisatorische maatregelen te nemen om cyberrisico’s te beheersen. Voor organisaties met OT-systemen betekent dit dat ze niet alleen hun IT-omgeving, maar ook hun industriële infrastructuur moeten beveiligen volgens een risicogebaseerde aanpak. Ze moeten kunnen aantonen dat ze inzicht hebben in hun dreigingslandschap, dat ze maatregelen hebben genomen om risico’s te verkleinen en dat ze voorbereid zijn op incidenten.
Het mobiele OT-Lab kan organisaties helpen om aan deze eisen te voldoen. Door te oefenen met verschillende scenario’s en hun incident response-procedures te testen, kunnen organisaties aantonen dat ze proactief bezig zijn met hun cyberveiligheid. Bovendien biedt het lab inzicht in waar kwetsbaarheden zitten en welke maatregelen het meest effectief zijn, wat helpt bij het maken van onderbouwde investeringsbeslissingen.
De focus op compliance mag echter niet het hoofddoel worden. Effectieve OT-beveiliging gaat verder dan het afvinken van wettelijke vereisten. Het draait om het beschermen van vitale processen, het waarborgen van veiligheid voor personeel en omgeving, en het behouden van de continuïteit van diensten waar de samenleving op vertrouwt. Het mobiele OT-Lab helpt organisaties deze bredere doelstellingen te bereiken door hen praktische vaardigheden en kennis te bieden die direct toepasbaar zijn in hun dagelijkse operatie.
Van experimenteren naar structurele verbetering: het meerjarige innovatieprogramma
De kickoff van het mobiele OT-Lab markeert het begin van een langetermijnvisie. NCSC en TNO hebben aangegeven dat het lab onderdeel is van een meerjarig innovatieprogramma dat zich richt op het versterken van de cyberweerbaarheid van Nederlandse organisaties met operationele technologie.
Dit programma heeft meerdere pijlers. Ten eerste wordt het lab ingezet voor praktijkgericht onderzoek naar nieuwe dreigingen en effectieve verdedigingsmechanismen. Door voortdurend te experimenteren en te testen, blijft de kennis actueel en kunnen nieuwe bedreigingen snel worden begrepen en aangepakt.
Ten tweede faciliteert het programma kennisdeling en training. Naast het oefenen met incidenten en aanvallen, biedt het lab ook mogelijkheden voor opleidingen waarbij OT-specialisten en security-professionals hun vaardigheden kunnen ontwikkelen. Dit is cruciaal omdat er een tekort is aan mensen met expertise op het snijvlak van OT en cybersecurity.
Ten derde stimuleert het programma innovatie door organisaties de ruimte te geven om nieuwe technologieën en benaderingen uit te proberen. Dit kan variëren van het testen van AI-gedreven detectiesystemen tot het evalueren van nieuwe encryptieprotocollen die geschikt zijn voor resource-beperkte industriële apparatuur.
Het programma erkent dat OT-cybersecurity een marathon is, geen sprint. Dreigingen evolueren continu, technologie ontwikkelt zich en de verwachtingen van regelgevers en stakeholders veranderen. Door een structurele, meerjarige aanpak te kiezen, zorgen NCSC en TNO ervoor dat Nederland blijvend kan investeren in de bescherming van vitale infrastructuur.
Wat het mobiele OT-Lab betekent voor de toekomst van Nederlandse cybersecurity
De lancering van het mobiele OT-Lab is een concrete stap in het versterken van de nationale cyberweerbaarheid. Het biedt organisaties in vitale sectoren toegang tot expertise, oefenmogelijkheden en innovaties die anders moeilijk te realiseren zouden zijn. Door samen te werken en kennis te delen, kan Nederland zich beter wapenen tegen de groeiende cyberdreigingen die gericht zijn op industriële systemen.
Het belang hiervan kan niet worden onderschat. De diensten die deze systemen leveren vormen de ruggengraat van onze samenleving. Wanneer deze systemen uitvallen of worden gecompromitteerd, heeft dit directe gevolgen voor burgers, bedrijven en de economie als geheel. Door nu te investeren in verbetering van OT-cybersecurity, vergroten we de weerbaarheid van Nederland tegen toekomstige dreigingen.
Het mobiele OT-Lab laat zien dat effectieve cybersecurity vraagt om samenwerking tussen publieke en private partijen, tussen wetenschap en praktijk, en tussen verschillende sectoren die gemeenschappelijke uitdagingen ervaren. Door deze krachten te bundelen, ontstaat een ecosysteem waarin innovatie wordt gestimuleerd, kennis wordt gedeeld en organisaties elkaar helpen sterker te worden.
Voor organisaties die werken met operationele technologie is het mobiele OT-Lab een uitnodiging om actief te worden in hun eigen cybersecurity. Of het nu gaat om het oefenen met incident response, het evalueren van nieuwe beveiligingstechnologieën of het leren van ervaringen van andere organisaties, het lab biedt concrete mogelijkheden om de digitale weerbaarheid te versterken. In een tijd waarin cyberdreigingen reëler en impactvoller worden, is dit geen luxe maar een noodzaak voor organisaties die hun kritieke processen willen beschermen en hun dienstverlening willen waarborgen.
